اعتکاف ، در لغت به معناى توقف در جايى است و در اصطلاح احکام عبارت است از ماندن در مسجد به قصد عبادت خداوند، با شرايطى خاص.اعتکاف بر دو قسم است، مستحب و واجب، که در اصل يک عمل مستحبى است ولى ممکن است بدليل نذر، عهد و يا قسم واجب شود.
عقل (از ديوانه صحيح نيست) ، ايمان ( از غير مؤمن صحيح نيست) ، قصد قربت (هر گونه ريا و خود نمايى اعتکاف را باطل مىکند) ، روزه دارى در ايام اعتکاف ، اجازه گرفتن از کسى که اجازه او لازم است، شرايط ضروري براي اعتکاف است.
اعتکاف، مانند ساير عبادات بايد با نيت و قصد قربت باشد و هرگونه ريا و خودنمايى و قصد غير الهى آنرا باطل مىکند.
معتکف شدن تنها در مسجد صحيح است بنابراين اگر کسى در خانه خود يا تکيه، حسينيه يا در حرم معتکف شود صحيح نيست و از مساجد نيز تنها در مسجد جامع اعتکاف صحيح و قابل قبول است.
اعتکاف فرصت بسيار مناسبى است تا انسانى که غرق در مسائل ريز و درشت زندگي است خود را بازيافته و به قصد بهره بردن از ارزش هاى معنوى، از علايق مادى دست کشيده به خالق هستي نزديک شود .
معتکف با عبادت خالصانه سه روزه خود، به پالايش دروني رسيده، ضمن نزديکي هرچه بهتر و بيشتر به معبود، روح خويش را نيز تطهير کرده، امکان برخورداري از رحمت بيکران الهي را خواهد داشت .
اعتکاف در ديگر اديان
اعتکاف مخصوص دين اسلام نيست بلکه در اديان الهى ديگر نيز وجود داشته و در اسلام استمرار يافته است، اگر چه ممکن است در شرع مقدس اسلام پارهاى از خصوصيات و احکام و شرايط آن تغيير يافته باشد.
در بحارالانوار، جلد 14، صفحه 141 آمده است: حضرت سليمان (ع) در مسجد بيت المقدس به مدت يک سال و دو سال، يک ماه و دو ماه و کمتر و بيشتر اعتکاف مىکرد و آب و غذا براى آن حضرت فراهم مىشد و او در همان جا به عبادت مىپرداخت.
برخى آيات قرآن نيز دال بر اين است که اعتکاف در اديان الهى گذشته وجود داشته است: ... و عهدنا الى ابراهيم و اسماعيل ان طهرا بيتى للطائفين والعاکفين والرکع السجود( بقره/ 125)؛ به حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) سفارش نموديم تا خانهام را براى طواف کنندگان، معتکفان و نمازگزاران تطهير کنند.
حضرت مريم (س) آن گاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهى نائل آمد، از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکانى خالى و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداى خود بپردازد و چيزى او را از ياد محبوب غافل نکند.
امروزه مراسم اعتکاف در دهه پايانى ماه مبارک رمضان در بسيارى از کشورهاى اسلامى از جمله عربستان ( به ويژه شهر مکه) با شکوه خاصى برگزار مىشود.
شبيه اين مراسم در مسجدالنبى و در کنار مرقد مطهر پيامبر(ص) برگزار مىشود. مسجد کوفه در عراق نيز سال هاى متمادى، محل برپايى مراسم اعتکاف در دهه آخر ماه مبارک رمضان بوده است. انبوه شيعيان و پيروان مکتب اهل بيت (ع) در اين مسجد مقدس معتکف شده و بسيارى از عالمان بزرگ شيعه نيز همراه با مردم در اين مراسم شرکت مىکردهاند.
اعتکاف در کشور ايران تاريخچهاى پرفراز و نشيب دارد در هر عصرى که عالمان برجسته دينى به اعتکاف اهتمام ورزيدهاند، مردم مسلمان نيز از آنان پيروى کرده و به اعتکاف بها دادهاند.
در عصر صفوى، درپي تلاشهاى دو عالم بزرگ آن زمان، مرحوم شيخ بهايي و شيخ لطف الله ميسى عاملى اصفهانى اعتکاف در شهرهاى ايران، به ويژه قزوين و اصفهان رونق گرفت.
اعتکاف در احاديث
خداوند متعال پيامبر خويش را به داشتن خلق و خويى عظيم و بزرگ ستوده است. با اين حال، آن حضرت با وجود مسئوليت بزرگ اجتماعى که بر دوش داشت خود را از اعتکاف بى نياز نمىدانست.
در حديثى از امام صادق (ع) آمده است:«رسول خدا در دهه آخر ماه مبارک رمضان در مسجد معتکف مىشدند، براى آن حضرت خيمهاى که از مو بافته شده بود در مسجد برپا مىشد. پيامبر(ص) براى اعتکاف آماده مىشدند و بستر خويش را جمع مىکردند». وسائل الشيعه، ج 7، ص 116
رسول خدا افزون بر اهتمام عملى نسبت به اعتکاف، با بيان فضايل و پاداش بزرگ آن، مؤمنان را به انجام اين عمل تشويق مى کرد.
در حديثى از آن حضرت آمده است: اعتکاف عشر فى شهر رمضان تعدل حجتين و عمرتين؛ يک دهه اعتکاف در ماه رمضان همچون دو حج و دو عمره است. شيخ صدوق، من لايحضره الفقيه، کتاب الاعتکاف، ص 188
گرچه اين حديث ناظر به اعتکاف به مدت ده روز و در ماه مبارک رمضان است ولى اعتکاف در کمتر از اين مدت (به شرط آن که از سه روز کمتر نباشد) در غير ماه مبارک رمضان مخصوصا ايام البيض از ثواب، خيرات و برکات بسياري برخوردار است .
زمان اعتکاف
اعتکاف از نظر زمان محدود به وقت خاص نيست اما از آنجا که لازمه اعتکاف، روزه است بايد اعتکاف در زماني انجام شود که روزه گرفتن به لحاظ شرعي مشکلي نداشته باشد .
با اين وجود بهترين زمان براى اعتکاف دهه آخر ماه مبارک رمضان و ايام البيض ماه رجب است. نکته قابل توجه اين است که اعتکاف در دهه آخر ماه رمضان، به منظور آماده سازى انسان براى درک ليلة القدر و بهره بردارى از فيض اين شب گرانقدر بىارتباط نيست.
در کشور ما اعتکاف در سه روز از ماه رجب بيش از اعتکاف در دهه پايانى ماه رمضان رواج دارد .
ارزش هاي معنوي اعتکاف
در دنياي امروز که دغدغه ها و مشغله هاي مختلف و متنوع گاهي انسان را از خود و معبود هستي بخش غافل مي کند، فرصتي چند روزه در سال که بصورت همگاني مورد توجه قرار مي گيرد، بستري براي انديشه، خردورزي و توجه به خود و خالق است.
فطرت همه انسانها خداجوي است و اعتکاف ، تأمين کننده نيازهاي معنوي و نيازها و خواست هاي فطري انسان نسبت به بندگي و عبوديت خداوند متعال است ، انساني که به خالق خويش نزديک بوده و به آن اميد و يقين کامل داشته باشد، هرگز دچار سردرگمي و نااميدي نمي شود .
اعتکاف يکي از اعمالي است که تکامل انسان را در پي داشته و سبب مي شود انسان راه سعادت دنيوي و اخروي را بدرستي يافته ، بخوبي آنرا طي کند .
ترويج و گسترش فرهنگ اعتکاف به تأمين سلامت اجتماعي و مصونيت بخشي به آدمي از لغزش در سراشيب فساد و تباهي مي انجامد .
اعتکاف، توقفى ناآگاهانه در مسجد نيست بلکه دوره کوتاه مدت خودسازى است که حداقل سه روز طول مىکشد و انسان را از روزمرگي ها جدا و به خالق نزديک مي کند.
+ نوشته شده توسط ابراهیم در جمعه چهارم تیر 1389 و ساعت
11:9 |